امر پژوهش به منزلة استخوان بندي برنامه‎هاي توسعه‎ي جوامع بشري به حساب مي‎آيد. ميزان توجه دولت‎ها به اين امر و بودجه‏اي كه به آن‎ها اختصاص داده مي‎شود، ازشاخص‎هاي اصلي توسعه به شمار مي‎رود. در كشور ما بحث پژوهش تاكنون از جايگاه ارزنده‎اي در حل مسائل و مشكلات علمي و اجرايي برخوردار نبوده و اين شايد بدين لحاظ بوده است كه ما هنوز نتوانسته‎ايم رابطة مطمئن و پر جاذبه‎اي ميان كلاس‎هاي درسي، دانشگاه، دستگاه‎هاي اجرايي و نيازهاي حياتي كشور برقرار كنيم. هر آينه كارگشايي علمي و فني و نيز بهرة اقتصادي طرح‏هاي مبتني بر پژوهش هاي سازمان يافته و روش‏مند بر مديران جامعه روشن گردد، امر پژوهش و پژوهشگرانِ ارزشمند نيز قدر و منزلت و جايگاه درخور خود را خواهند يافت.

لارنس اشتن هاوس اظهار مي‎دارد كه پژوهش« پرس و جويي نظام‎دار و همگاني است». يعني اگر تحقيق نظام‏دار نباشد و امكان استفادة آن براي همگان وجود نداشته‎باشد، نمي‎توان آن را پژوهش تلقي كرد. بر اين اساس پژوهش زماني معتبر و صحيح انجام مي‏گيرد كه از قبل پاسخي در اختيار نباشد و ضمن آن پاسخ پرسش‏هاي پژوهنده فراهم شود و علاوه بر دگرگوني در روش انجام كارها، پژوهنده را به طور ذهني و عملي به تغيير وا ‎دارد؛ در اين معنا پژوهش با اقدام آگاهانه، تعهدآور و ارادي يكي مي‏شود. به عبارت ديگر ضمن پژوهش، انديشه و درك پژوهنده رشد مي‎يابد و هم اينكه پژوهش بر موقعيت اجتماعي فعلي پژوهنده اثرگذار است. با اين تعبير پژوهش هدفمند و ارزشمند است.

پژوهش جزو آن بخش از مهمات زندگي امروز بشري است كه ما بيش از آنچه كه در باره‎اش كار كرده باشيم و از عوايد آن سود برده باشيم، راجع به آن حرف زده‏ايم. شايد بتوان گفت كه كشورهاي پيشرفته در حالي كه شيرازة برنامه‎ريزي‏هايشان بر اساس پژوهش شكل مي‏گيرد، بسيار كمتر از ما در بارة آن حرف زده‎اند يا سمينار گرفته‎اند و اينها مي‎تواند ناشي از آن باشد كه در باور آن‎ها اصولا پژوهش، بخشي از هر حركت و اقدامشان محسوب مي‏شود و طوري با كارشان منسجم شده كه تحقيق را كار جدا و تازه‎اي نمي‏پندارند تا بحث جدايي را در باره‎اش لازم بدانند ولي ما پس از سالهاي بسيار اقدام و شايد بعد از ناكامي‏هاي بسيار ، تازه به رمز توفيق كشورهاي پيشرفته دست يافته‏ايم. منتهي حتي در اين مكاشفت هم ، ما تنها بخشي از رمز كار آن‎ها را گشوده‎ايم وگرچه دريافته‎ايم كه بايد در هر مقوله‎اي با پژوهش پا پيش گذاشت، اما گويي هنوز آنقدر در عملكرد پيشگامان تحقيق باريك نشده‎ايم تا معلوممان شود كه آنها اگر نيرو و هزينه‎اي را صرف كاري مي‏كنند كه قيمت تمام شدة كار را مي‎افزايد، از نتيجة پژوهش در كار بهره هم مي‏برند تا با آن جلوي ضرر و زيان‎هايي را بگيرند و مانند ما نتيجة پژوهششان را به دست بايگاني نمي‏سپارند و پس از صرف كوشش بسيار در قلمرو تحقيق دوباره به شكل سنتي به رأي خود عمل نمي‏كنند.

مطالعه‎هاي تطبيقي بيانگر وجود رابطه ميان درك اهميت پژوهش و توسعه در جامعه است. كشورهاي توسعه يافته، توسعة خود را بيش از هر چيز مديون تعمق، گسترش و بالندگي پژوهش مي‎دانند. در جهان امروز،پژوهش را به عنوان فعاليتي اجتماعي در ساختار فكري، فرهنگي و اجتماعي جامعه مي‎دانند كه مستلزم فراهم نمودن شرايط همه جانبه در كشورهاي مختلف جهان است. امروز، در اكثر و يا همة كشورهاي جهان گسترش دامنة علوم و پژوهش و تحقيقات به عنوان اساسي‎ترين موضوع در فرآيند رشد و توسعة اقتصادي، اجتماعي به حساب مي‎آيد و پژوهش، ابزار قدرتمندي براي متحول ساختن هر جامعه‎اي محسوب مي‎شود. در كشورهاي توسعه يافته به علت مجهز بودن به امكانات و منابع علمي، مالي، فناوري و مديريتي، توسعه يافتگي از سرعت و شتاب بيشتري در مقايسه با كشورهاي توسعه نيافته برخوردار است و همين امر شكاف و فاصلة عظيمي را بين جوامع فراهم نموده است. بنابراين تحقيق و توسعه علمي لازم و ملزوم يكديگرند. از طريق تحقيقات علم ارتقاء پيدا مي‎كند و دانش علمي توسعه مي‎يابد. به همين اعتبار كشورهاي توسعه يافته بخش عمده‏اي از توليد ناخالص ملي(GNP) خود را به برنامه‎ها و فعاليت‎هاي تحقيقاتي اختصاص داده و براي عقب نماندن از رقابت‎هاي علمي و فني پيوسته بر بودجه‎هاي پژوهشي خود مي‎افزايند. امروزه داشتن استقلال مالي و بهره‎مندي از توسعه و پيشرفت اقتصادي فقط به ياري سودجستن از پيشرفت‎هاي علمي و پژوهشي ميسر خواهد بود. از اين روست كه كشورهاي صاحب توان جهان، منابع انساني و مالي فراواني را در خدمت بخش پژوهش قرار مي‎دهند. بنابراين پژوهش در فرآيند توسعه عامل مهمي به شمار مي‎رود.

از آن جا كه «پژوهش» يك نهال تازه حرس شده در آموزش و پرورش است، بايد براي رشد و شكوفايي آن درصدد تقويت هرچه بيشتر خاستگاه آن برآمد. شكي نيست كه مهمترين و اساسي‎ترين ركن نظام پژوهشي را نيروي انساني پژوهشگر كه از توانايي‎ها، قابليت‎هاو مهارت‎هاي لازم پژوهشي برخوردارباشد، تشكيل مي‎دهند. در آموزش و پرورش نياز گسترده‎اي به تربيت نيروي انساني پژوهشگر وجود دارد. روشن است كه تا نسبت به رفع اين نقيصه اهتمام كافي نشود؛ هيچگاه پژوهش به عنوان يك فعاليت درون‎زا در آموزش و پرورش قلمداد نخواهد شد. بنابراين با توجه به اهميت پژوهش و نقش كليدي آن در رشد و توسعه جوامع، گسترش و تقويت نهاد‎هاي علمي، پژوهشي و اهتمام در جهت ارتقاء و اشاعة فرهنگ پژوهش و جايگاه تحقيقات در كشور براي سرعت بخشيدن به روند فرآيند توسعه يكي از لوازم و ضروريات جامعه است. اشاعة فرهنگ پژوهش مستلزم اقدام در دو زمينه است: يكي تربيت نيروي پژوهشگر ماهر و ايجاد نظام حمايتي از پژوهش و پژوهشگر در قوانين و مقررات آموزشي، اجرايي؛ ديگري ايجاد و تقويت نگرش پژوهش محوري در بين برنامه‎ريزان و مديران به گونه‎اي كه مقيد باشند هر گونه تصميمي را بر اساس شواهد و يافته‎هاي پژوهشي اتخاذ كنند.

اركان اصلي نظام پژوهش شامل: سياست‎گذاري، برنامه‎ريزي، هم‎آهنگي، نظارت، ارزيابي، تخصيص اعتبارات ملي، برنامه‎ريزي اجرايي و اجراست كه اجراي دقيق اين اركان، تحقيقات بعمل آمده در حوزة آموزش و پرورش را هدفمند و ارزشمند خواهد نمود. با توجه به شرايط جديد و تجارب به دست آمده لازم مي‎نمايد در جهت دستيابي به اهداف پژوهشي تغيير و تحول مناسبي در سطح مديريت و برنامه‎ريزي پژوهش به وجود آيد؛ آنگونه كه بتواند سازگاري بيشتري ميان منابع موجود با انتظارات و نيازهاي ارتقا يافته و جديد نظام آموزشي از حوزة پژوهش به وجود آورد. از اين رو لازم است چشم‎اندازهاي ترسيم شدة پژوهشي، بيش از گذشته متوجه رفع نيازهاي موجود در عرصه‎هاي مختلف باشد. در پايان شايان ذكر است كه ما به اين نتيجه رسيده‎ايم كه بايد كار پژوهش را از مدرسه آغاز نمود و نيز روش‎هاي ياددهي را مبتني بر پژوهش طراحي و دانش‎آموزان پژوهنده تربيت نمود تا در آينده شاهد افرادي پژوهنده و صاحب‏نظر در سطح جامعه باشيم.