موانع پيشرفت جوامع اسلامي از ديدگاه قرآن (عوامل سقوط و انحطاط)

قرآن در آيه 61 سوره بقره در باره ي ذلت و سقوط بني اسرائيل را اينطور برمي شمارد:

1. شكم پرستي مهمترين عامل هبوط و سقوط انسان است.(لن نصبر علي ططعام واحد …. اهبطوا)

   2- رفاه طلبي زمينه أي براي ذلت و خواري يك جامعه است.(لن نصبر …. ضربت عليهم الذله)

2. كفر به آيات الهي و كشتن به ناحق انبيا و گناهان پي در پي و روحيه تجاوزگري عوامل بدبختي است.( ضربت عليهم الذله… ذلك بانهم كانوا يكفرون بايات الله و يقتلون النبيت بغير الحق ذلم بما عصوا و كانوا يعتدون)

4- در آيات 155 تا 161 سوره نسا مي فرمايد:

بعضي از عذاب و قهرهاي الهي و سختي ها و محاصره هاي اقتصادي به خاطر خود مردم بوده است و نمونه هاي ديگري را پي در پي مي خوانيم كه عوامل قهر الهي به دست خود مردم است. عواملي از قبيل : پيمان شكني(فبما نقصهم ميثاقم)، بي ايماني و كفر ( كفرهم بايات الله)، پيامبر كشي( و قتلهم الانبيا) ، تهمت به پاكدامناني همچون حضرت مريم(و قولهم بهتانا عظيما) رباخواري( وأخذهم الربا) و حرام خوري(وأكلهم أموال الناس بالباطل)

همچنين عوامل ديگري نظير ترك امر به معروف و نهي از منكر و بي تفاوت بودن نسبت به مفاسد اجتماعي و فرهنگي در جامعه باعث تباهي جامعه و عدم پيشرفت و توسعه جوامع بشري خواهد شد. همانطوري كه در آياتي از قرآن آمده است كه اگر امتي نهي از منكر و اكر به معروف را ترك كممد خير و بركت از جامعه رخت بر مي بندد و ديگر هرچه دعا كنند دعايشان مستجاب نمي شود و ستمگران بر آنان حاكم خواهند شد.

از مضمون اين آيات استنباط مي شود كه هر گاه ملتها شكم پرستي و رفاه طلبي و پيروي از هوي نفس را شيوه زندگي خود قرار دادند و خود را مشغول زندگي تجملي و مصرف گرا نموده و با گناهان پي در پي ايمان خود را زايل كردند. همچنين نسبت به رفتار خود و ديگران در جامعه احساس مسئوليت ننمودند؛ آن وقت است كه مستكبران بر آنان حاكم شده و خير و بركت از جامعه اسلامي رخت بر مي بندد و انحطاط و نابودي اين جامعه نزديك خواهد بود.