راهكاري براي بهبود يادگيري مفاهيم جغرافيا
در نظام الهي، تعليم و تربيت، وسيله‎اي براي رشد و تكامل انسان و رسيدن به توسعه‏ي پايدار معرفت و آگاهي است. رسالت تعليم و تربيت مجموعا در خلال برنامه‎ها و فعاليت‎هايي است كه گاه از دانش و اطلاعات موجود در كتاب‎هاي درسي و گاه از جريان برنامه‎ها و تلاش‎هايي كه با فعاليت معلم و دانش‎آموز در فرصت‎هاي مختلف براي بهبود يادگيري انجام مي‏گيرد، حاصل مي‎گردد. در سال تحصيلي 90-89 پ‍روهشي در زمينه بهبود يادگيري مفاهيم جغرافيا روي دانش آموزان پايه پنجم دبستان دخترانه اندیشه نايين انجام شد.
در کتاب جغرافیای پنجم درسهای اول اطلاعاتی مربوط به کشور عزیزمان ایران بوده و پس از آن  به کشورهای همسایه می پردازد. چون مفاهیم جغرافیا فرار بوده و زود از ذهن دانش آموزان فراموش می شوند؛ احساس مي شد یادگیری این مفاهیم  باعث ایجاد تداخل مفاهیم و اطلاعات یک کشور با کشور دیگر در ذهن فراگیر می شود. این مسأله باعث رنجش دانش آموزان شده و انگیزه برای یادگیری مفاهیم جغرافیا در آنان کمرنگ می کرد. چون تعداد دانش‎آموزان زیاد بود و در هر جلسه فرصت نمي‎شد از كليه دانش ‎آموزان سوال شود و اگر فقط از دانش‎آموزان ضعيف هم پرسش مي‏شد؛ دانش‎آموزان زرنگ براي تلاش و درس خواندن بي انگيزه مي‎شدند؛ برای جلوگیری از بروز این مشکل با خود فکر کردم که «چگونه می توان مفاهیم جغرافیا را به دانش آموزان آموزش داد که یادگیری لذت بخش و بهتر صورت گیرد؟» لذا اندیشیدم که می توان در قالب ایفای نقش در گروه ها و همچنین ترکیبی از تمامی روش های آموزش جغرافیا (نمایشی، بیان افکار، مذاکره، طرح نقشه، شبکه بازیابی)مفاهیم جغرافیا را آموزش داد تا کل دانش آموزان در یادگیری سهیم شوند و از وقت کلاس استفاده بهینه شود. بطور مثال برای یادگیری مفاهیم همسایگان ایران فراگیران را به گروه های یازده نفره تقسیم نمودم و نقش های «ایران، ترکیه، عراق، افغانستان، پاکستان، ترکمنستان، جمهوری آذربایجان، ارمنستان و سه دریای خزر، عمان و خلیج فارس» را به دانش آموزان دادم. در مراحل اجرایی این روش لازم نبود  هر جلسه از تعدادی دانش آموزان سوال شود و آنان مورد ارزیابی قرار گیرند؛ چرا که هر جلسه خود دانش آموزان با آمادگی، به ارائه مطالب درسی با اختیار خودشان  می پرداختند و خود از همدیگر سوال می کردند و من نقش ناظرو راهنما را ایفا می کردم.  این برایشان بسیار لذت بخش بود چون بطور غیر مستقیم مورد ارزیابی قرار می گرفتند.
گام بعدی در اجرای طرح برای دوره مطالب آموخته شده، از روش طرح نقشه استفاده نمودم. بعد از تعطیلات عید نوروز که تمام کشورها تدریس شد؛ برای دوره مطالب آموخته شده از گروه های شش نفره که در همه درسها با هم همکاری داشتند؛ کمک گرفتم.  با قرعه کشی که انجام گرفت، بایستی هر گروه مطالب و اطلاعات و تحقیقاتی را در مورد پرچم، لباس و ...  یک کشور جمع آوری نموده (روش مطالعه موردی)و در سه ساعت  هنر روی یک نشریه با طرح و نظر خودشان در گروه كارکنند. همچنین در یک ابتکار جالب از دانش آموزانی که ذوق ادبی داشتند خواستم در زمینه کشور مورد نظر گروه خود شعری بگویند و در نشریه بنویسند(روش بیان افکار:  برای این کار می توانستند از اولیا با ذوق خود نیز کمک بگیرند و خودم نیز آنان را در این مورد یاری دادم.که در کشور جمهوری آذربایجان بچه ها شعر ترکی قشنگی را تهیه کرده بودند.)ساخت نشریه در این زمینه باعث شد تا هم از سه زنگ هنر بهینه استفاده شود و هم در راستای اهداف يادگيري مفاهيم جغرافي در ساعت هنر برای استفاده شود. پس از اتمام كار هر نشريه هر گروه موظف بود كارش را به صورت كنفرانس به كلاس ارائه كند و دانش آموزان ديگر هم سوالات خود را از اعضاي گروه بپرسند. البته در كنار اين فعاليت ها ، فعاليت هاي ديگري نيز صورت گرفت كه خارج از فرصت اين مقاله است.
در بازدیدی که سرکار خانم بدخشیان مسئول آموزش ابتدایی و تکنولوژی مرکز تحقیقات معلمان اصفهان جهت بازدید مدارس موفق از کلاس بنده در تاریخ 12/2/90 داشتند؛ بطور نمونه  طرح در حضورشان اجرا شد و ایشان از نحوه کار ابراز رضایت و خشنودی نمودند.
اين اقدام پژوهی نشان داد که ایفای نقش در قالب فعاليت‎هاي هنري؛ آميزه‎اي از احساس و تفكر است، حواس را تقويت مي‏كند، باعث توسعة مهارت‎هاي تفكر مي‏شود، زمينة بروز خلاقيت‏هاست و به افزايش هوش و تقويت حافظه كمك مي‏كند. بنابراين با به كارگيري از روش ایفای نقش و ترکیبی از روش های آموزش  جغرافیا  جهت یادگیری و تثبيت مفاهيم درسي قدم‎هاي مثبتي را مي توان برداشت. فعاليت‏هاي يادگيري را با نشاط نموده و مفاهيم درسي نيز در ذهن فراگيران از ثبات بيشتري نسبت به روش‎هاي معمول برخوردار باشد.                                                                                                               
عفت الیاس زاده نایینی- سر گروه آموزشي پایه پنجم شهرستان نايين