تربيت از ماده (رَبَوَ) به معاني اتمام، اصلاح، رشد بخشي، و نمو دادن مرحله به مرحله متربي تا حد نهايي آن، زياد کردن، پاکيزه کردن، پرورش دادن و بزرگ کردن است.
تربيت در اصطلاح تعاريف متعددي دارد و هرکس از زاويه اي به آن نگريسته و تعريفي خاص از ان ارائه داده است. يکي بر اساس هدف، ديگري بر اساس روش و سومي بر اساس تلفيقي از روش و هدف. تربيت بر اساس آيات و روايت شريفه يعني: برانگيختن و شکوفا کردن و رشد دادن استعدادهاي انسان در جهت کمال به همراه تلاش متربي و فراهم کردن زمينه ها و عوامل مؤثر و لازم. در بينش اسلام، تربيت انسان اساسي ترين کار انبيا بوده و هدايت انسان که فلسفه ي بعثت رسولان، انزال وحي و کتب آسماني بوده است، هرگز يک مقوله در عرض ديگر نيازهاي آدمي نيست که اختصاص به اوقاتي داشته باشد بلکه تربيت صحيح است که استعدادهاي واقعي انسان را در همه ابعاد شکوفا مي سازد و به فعليت مي رساند. در واقع تربيت است که تمدن واقعي را مي آفريند. در اين مقال قصد داريم که تربيت را از ديدگاه حضرت امام خميني(ره) که خود مربي بزرگي بودند بررسي نماييم و به بعضي از سخناني که معمار بزرگ انقلاب در خصوص تربيت ايراد فرمودند اشاره اي داشته باشيم حضرت امام خميني اعتقاد داشتند که امر تربيت ملت در فرهنگ صحيح و فرهنگ مستقل اسلامي تحقق پيدا مي کند که اگر جامعه اي درست تربيت بشود و فرهنگ آن از طريق آموزش و پرورش در آن جامعه نفوذ کند، آن جامعه، ملت نمونه اي را پديد خواهند آورد.
1-شکوفايي فطرت از تربيت صحيح: حضرت امام خميني (ره) به پاک بودن فطرت انسان در ابتداي خلقت اشاره مي کند و مي فرمايد: ( انسان از اول اين طور نيست که فاسد به دنيا آمده باشد از اول با فطرت خوب به دنيا آمده با فطرت الهي به دنيا آمده " کل مولود يولد علي الفطره " که همان فطرت انسانيت، فطرت صراط مستقيم، فطرت اسلام، فطرت توحيد است. اين تربيت هاست که يا همين فطرت را شکوفا مي کنند يا جلوي شکوفايي فطرت را مي گيرند.
2-نور تزکيه: حضرت امام همواره با استناد به آيات قرآن کريم تزکيه را مقدم بر تعليم مي دانست و معتقد بود: تزکيه براي اين است که نور هدايت در انسان واقع بشود تا تزکيه نشديد طغيان براي شما حاصل خواهد شد، تا تزکيه نشده ايد علم براي شما خطرناک است خطرناک تر از هر چيزي، تا تزکيه نشده ايد مقام براي شما خطرناک است و شما را به هلاکت دنيايي و اخروي مي کشاند.
3- عدم توجه به تربيت: امام امت(ره) در خصوص بي توجهي به مقوله تربيت و اين که اگر انساني با اين امر مهم بيگانه شود مي فرمايند: انسان يک موجود است که اگر چنانچه مهار نشود و سرخود بار بيايد و يک علف هرزه اي باشد و تحت تربيت واقع نشود هرچه بزرگتربشود به حسب سال و بلند پايه تر بشود به حسب مقام، آن جهات روحي تنزل مي کند و آن معنويات تحت سلطه شيطان بزرگ که همان شيطان نفس است واقع مي شود.
4- ماموريت انبيا: از بزرگترين و مهمترين وظايف انبيا اين بوده که خودشان مربيان بزرگ انسانيت بودند و حضرت امام خميني (ره) هم در اين باره مي فرمايد: خداي تبارک و تعالي انبيا را مامور فرمودند که اين ها بيايند و تربيت کنند اين انسان را،که برسد به آن مراتب مافوق طبيعت و ما هرچيزي که در آن قابيلت هست فعليت پيدا بکند و تربيت يک تربيت الهي بشود.
5-نياز به تربيت: انسان از همان زمان تولد نياز به تربيت دارد و حال اگر بخواهد در جامعه اي قرار بگيرد که تربيت در راس امور باشد بهتر مي تواند به مرحله کمال برسد. حضرت امام خميني (ره) در خصوص نياز مبرم کشور به تربيت مي فرمايد: جمهوري اسلامي محتاج به تربيت و تزکيه است تمام قشرهاي ملت ما وهمه ملت ها احتياج به تربيت و تزکيه دارند، احتياج به تعليماتي که از ناحيه انبياء امده است دارند.
6- کشمکش انسانها: اصولاً ريشه بسياري از مشکلاتي که براي افراد به وجود مي آيد در اثر کم توجهي به مسئله تربيت است. امام خميني مي فرمايد: ما اگر چنانچه خودمان را تربيت بکنيم مشکلاتمان همه رفع مي شود. همه مشکلاتمان از اين است که ما تربيت نديده ايم يک تربيت الهي و تحت ببرق اسلام در نيامديم. به حسب واقع همه اين کشمکش هايي که شما ملاحظه مي کنيد همه اين کارشکني هايي که براي ملت ما هست همه اين ها براي اين است که تربيت نيست در کار تزکيه نيست.
7-تربيت جوانان: حضرت امام خميني (ره) از بين همه قشرها به تربيت جوانان بيشتر اشاره دارند و در اين خصوص مي فرمايند: اول مطلب اين است که جوان هاي ما درست بشوند، اين جوان هايي که در آتيه بايد اين مملکت را حفظ کنند، اين مملکت را اداره بکنند اين ها بايد درست تربيت بشوند و اصلاح بشوند.
8-اصلاح خود مقدم بر همه چيز: اصولاً اگر بخواهيم يک جامعه ي صالح داشته باشيم مي بايست تمام افراد خودشان را اصلاح کنند و امام (ره) مي فرمايند: مبارک آن وقتي است که خودمان بتوانيم خودمان را بسازيم و دنبال آن کشور را هراصلاحي نقطه اولش خود انسان است اگر چنانچه خود انسان تربيت نشود نمي تواند ديگران را تربيت کند.
9- خطر عدم تربيت: امام خميني (ره) در خصوص کساني که تربيت نشده اند مي فرمايند: گرفتاري همه ما براي اين است که ما تزکيه نشده ايم تربيت نشديم، عالم شدند تربيت نشدند. دانشمند شده اند تربيت نشده اند، تفکراتشان عميق است تربيت نشده اند و آن خطري که از عالمي که تربيت نشده است و تزکيه نشده است بر بشر وارد مي شود از خطر مغول بالاتر است.
10 -محکوميت در صورت عدم اصلاح:
حضرت امام مي فرمايد: من اکنون روزهاي آخر عمرم را مي گذرانم و دير يا زود از ميان شما مي روم ولي آينده ي تاريک و روزهاي سياهي براي شما پيش بيني مي کنم اگر خود را اصلاح نکنيد، مجهز نگرديد، نظم و انضباط در امور درسي و زندگي خود حکمفرما نسازيد، در آتيه خداي نخواسته محکوم به فنا خواهيد بود.
پي نوشت ها:
1- قرآن کريم
2- تعليم و تربيت از ديگاه امام خميني (ره)
- معاونت پژوهشي و موسسه تنظيم و نشر آثار امام
3-صحيفه نور
4-يادنامه ي امام روح الله -وزارت آموزش و پرورش

بهزاد احمدپور فاضلي
برگرفته از سايت آموزش نيوز